WiseME
Διαδικτυακό μάθημα
Ενότητα 3: Ψυχολογικές και συναισθηματικές αντιδράσεις στην παραπληροφόρηση
Επίπεδο - Μέτριο
Καλώς ορίσατε Δάσκαλοι!
Ψυχολογικές και συναισθηματικές αντιδράσεις στην παραπληροφόρηση
Αυτή η ενότητα στοχεύει να εξοπλίσει τους εκπαιδευτικούς με τις γνώσεις και τις στρατηγικές που θα βοηθήσουν τους μαθητές ηλικίας 12-17 ετών να κατανοήσουν και να πλοηγηθούν στις πολυπλοκότητες των συναισθηματικών πτυχών κατά τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Θα διερευνήσουμε τις γνωστικές προκαταλήψεις, τις τεχνικές χειραγώγησης όπως η ταμπέλα, και τη σημασία της ενσυνειδητότητας στην ενίσχυση της συναισθηματικής ανθεκτικότητας στην ψηφιακή εποχή. Βασικά θέματα περιλαμβάνουν τη σημασία της αυτογνωσίας και της κοινωνικής επίγνωσης, την υπεύθυνη λήψη αποφάσεων και τις δεξιότητες διαμόρφωσης σχέσεων στο πλαίσιο της κοινωνικο-συναισθηματικής μάθησης.
ΔΟΜΗ
ΣΤΟΧΟΙ
ΜΕΡΟΣ 1: ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΟΥ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ ΤΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ & ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΤΟΥΣ
Τα μέσα ενημέρωσης έχουν ιστορικά διαδραματίσει βασικό ρόλο στη διάδοση παραπληροφόρησης, όπως φαίνεται από την τυπογραφία που ενίσχυσε τις αβάσιμες κατηγορίες για κυνήγι μαγισσών τον 15ο έως τον 17ο αιώνα, οδηγώντας σε φόβο και διώξεις. Ομοίως, τα σύγχρονα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιταχύνουν την εξάπλωση της παραπληροφόρησης σε τεράστιο κοινό, συχνά ανεξέλεγκτα.
Όσον αφορά την αυξημένη ικανότητά μας να μοιραζόμαστε περιεχόμενο με την ύπαρξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η έρευνα δείχνει (Soroush et al., 2018) ότι:
Η προκατάληψη επιβεβαίωσης μας κάνει να:
ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΟΥΜΕ κυρίως/μόνο πληροφοριών που επιβεβαιώνουν την άποψή μας (επιλεκτική έκθεση)
ΤΟ ΝΑ ΑΝΤΙΛΑΜΒΑΝΟΜΑΣΤΕ πληροφορίες κυρίως/με τρόπο που επιβεβαιώνει την άποψή μας (οι άνθρωποι, λόγω της προκατάληψης επιβεβαίωσης, ακούν μόνο ορισμένα μέρη της ιστορίας/πληροφοριών που παρουσιάζονται και αγνοούν τα μέρη που δεν ταιριάζουν με την αντίληψή μας). Αυτή η πτυχή είναι κρίσιμη για την κατανόηση ότι η προκατάληψη επιβεβαίωσης διαστρεβλώνει αυτό που πραγματικά βλέπουμε (αντιλαμβανόμαστε) και, ως εκ τούτου, τις πληροφορίες που λαμβάνουμε και θυμόμαστε. (επιλεκτική έκθεση)
ΝΑ ΕΡΜΗΝΕΥΟΥΜΕ πληροφορίες που ευνοούν την άποψή μας. Παραμελούμε ή σχετικοποιούμε τις πληροφορίες που αντιβαίνουν στην άποψή μας ή αιτιολογούμε την εξήγηση για να υποστηρίξουμε την άποψή μας.
Ο ρόλος των χειριστικών τεχνικών στην πίστη και την κοινοποίηση ψευδών ειδήσεων
Οι τεχνικές χειραγώγησης παίζουν βασικό ρόλο στην επιτυχία της διάδοσης παραπληροφόρησης και ψευδών ειδήσεων μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Οι τεχνικές χειραγώγησης έχουν σχεδιαστεί για να καταχρώνται τις βασικές γνωστικές μας λειτουργίες και να εκμεταλλεύονται τις προκαταλήψεις μας μέσω συναισθηματικής και ορθολογικής χειραγώγησης.
Παράδειγμα 1: Ένα ακραίο παράδειγμα μετατόπισης ευθυνών (απόδοση αποδιοπομπαίων τράγων) θα ήταν η ναζιστική προσέγγιση στην απόδοση ευθυνών και την απόδοση αποδιοπομπαίων τράγων, ιδίως έναντι των Εβραίων. Αυτό χρησιμεύει ως ιστορικό παράδειγμα μιας χειριστικής τεχνικής που χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της διχόνοιας και του μίσους. Παρουσιάζοντας τους Εβραίους ως την πηγή κοινωνικών προβλημάτων – όπως οι οικονομικές δυσκολίες ή η πολιτική αστάθεια – οι Ναζί απανθρωποποίησαν αυτήν την ομάδα και μετατόπισαν την απογοήτευση του κοινού μακριά από τις αποτυχίες του καθεστώτος. Αυτή η στρατηγική απόδοσης αποδιοπομπαίων τράγων όχι μόνο ενοποίησε τους οπαδούς τους μέσω ενός κοινού εχθρού, αλλά δικαιολόγησε και τις μεροληπτικές πολιτικές και τη βία. Αυτό χρησιμεύει ως ένα κρίσιμο μάθημα για την κατανόηση του πώς η παραπληροφόρηση και η συναισθηματική χειραγώγηση μπορούν να οδηγήσουν σε επιβλαβείς ιδεολογίες και ενέργειες. Δυστυχώς, μπορούμε να δούμε παρόμοιες τάσεις να χρησιμοποιούνται από τους σημερινούς πολιτικούς (π.χ. απόδοση ευθυνών στους μετανάστες, κατηγορώντας την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ κ.λπ.).
Παράδειγμα 2 από σχολικό περιβάλλον:
Το να κατηγορείς κάποιον όταν μια ομάδα λαμβάνει κακό βαθμό σε μια σχολική εργασία, λέγοντας,
– “Είναι δικό σου λάθος που αποτύχαμε!
– “Δεν έκανες καμία δουλειά!”
Σε αυτό το σενάριο, ο μαθητής που κατηγορεί χρησιμοποιεί το άλλο μέλος της ομάδας ως αποδιοπομπαίο τράγο για να αποσπάσει την ευθύνη από ολόκληρη την ομάδα.
Αντί να αναγνωρίσει ότι το έργο ήταν μια ομαδική προσπάθεια και ότι όλοι μοιράζονταν κάποια ευθύνη, η ευθύνη αποδίδεται άδικα σε ένα άτομο.
Αυτό απλοποιεί υπερβολικά την κατάσταση και αποφεύγει την αντιμετώπιση των πραγματικών προβλημάτων.
Αρνητικές ψυχολογικές επιπτώσεις της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στους εφήβους
Ψυχολογικές επιπτώσεις και πιθανοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τη χρήση του TikTok και άλλων μέσων κοινωνικής δικτύωσης, ιδιαίτερα για τους εφήβους:
ΜΕΡΟΣ 2: ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ
Στρατηγικές για τη διαχείριση των συναισθηματικών αντιδράσεων στην παραπληροφόρηση
Η υπέρβαση των προκαταλήψεων και της χειραγώγησης απαιτεί συνειδητή δράση και αυτογνωσία.
Η ενίσχυση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυνειδητότητας μπορεί να ενισχύσει την ανθεκτικότητα έναντι της παραπληροφόρησης και να προωθήσει την υπεύθυνη λήψη αποφάσεων.
Κοινωνικοσυναισθηματική Μάθηση (ΚΣΜ)
Η κοινωνικοσυναισθηματική μάθηση (ΚΣΜ) είναι μια καλά σχεδιασμένη προσέγγιση για την εννοιολογική σύλληψη και την ανάπτυξη δεξιοτήτων συναισθηματικής επίγνωσης, ενσυναίσθησης και συνειδητής λήψης αποφάσεων.
Η ΚΣΜ αποτελείται από πέντε κύρια στοιχεία:
ΜΕΡΟΣ 3: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ
Αυτή η ενότητα παρουσιάζει δύο ενδιαφέρουσες δραστηριότητες — μία χωρίς ψηφιακά μέσα και μία διαδικτυακή, οι οποίες μπορούν να υλοποιηθούν κατά τη διάρκεια των σχολικών δραστηριοτήτων, ενθαρρύνοντας την πρακτική μάθηση και την ψηφιακή εμπλοκή.
